Υπό το φως του Τζαντ – Τι πρέπει να γνωρίζετε για τον κόσμο του Guy Gavriel Kay που απηχεί τη Μεσόγειο

Ο Καναδός Guy Gavriel Kay έχει χαρακτηριστεί από πολλούς ως ο διάδοχος του J.R.R. Tolkien κι ο σπουδαιότερος εν ζωή συγγραφέας του φανταστικού. Όντας παθιασμένος μελετητής, οι κόσμοι που κατασκευάζει ως συγγραφέας πάντα απηχούν έναν πραγματικό τόπο και χρόνο μέσα στο ρου της Ιστορίας. Αυτό το είδαμε στους ιππότες και τους τροβαδούρους στο Ένα Τραγούδι για την Αρμπόν αλλά και στη βυθισμένη στη μαγεία, ιταλογενή Tigana.

Ωστόσο, το μεγαλύτερο corpus του έργου του λαμβάνει χώρα στον ίδιο κόσμο, τον εμπνευσμένο από τη Μεσόγειο και τους αγώνες των λαών που την κατοικούν. Αυτός απαρτίζεται από μια ετοιμοπόλεμη, διαιρεμένη Δύση (Οι Λέοντες του Αλ-Ρασάν), μια λαμπρή Ανατολή με την επική αυτοκρατορία της (Το Σαραντινό Ψηφιδωτό) και την εξίσου επική πτώση της -η οποία δημιούργησε ένα νέο κόσμο (Τα Παιδιά του Ουρανού και της Γης) και από έναν άγριο Βορρά με δικό του πολιτισμό και θεούς που έχουν σπίτι τη Βελανιδιά και τον Κεραυνό (Οι Πολεμιστές του Λυκόφωτος). Αυτός είναι ο κόσμος του Τζαντ, όπως ονομάζεται, ένας κόσμος όπου τα ουράνια σώματα είναι θεοί και λούζουν με το φως τους ιστορίες για ανθρώπους κι ολόκληρους πολιτισμούς.

Eπικεντρωμένος ουσιαστικά στην ιστορία των λαών της Μεσογείου κατά το 15^ο αιώνα, ο κόσμος του Τζαντ θυμίζει το θέρετρο μαχών πολιτισμών και θρησκειών που υπήρξε η περιοχή κατά τα τελευταία χρόνια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και τα πρώτα χρόνια της Αναγέννησης. Πάντα, όμως, υπό το πρίσμα του Kay και της μαγευτικής πένας του.

Οι Θρησκείες του Kay

Για ένα συγγραφέα με το βάθος του Kay, η θρησκεία δεν είναι μια απλή αναφορά ή μια μονοδιάστατη έννοια. Αντίθετα, αποτελεί κομβικό κομμάτι του πολιτισμού και της συμπεριφοράς των ηρώων του, καθορίζει την ηθική τους και, όταν η βεβαίωση που προσφέρει καταρρέει, προκαλεί και τις εσωτερικές κρίσεις τους.

«Πώς μπορούμε να λατρεύουμε το Τζαντ μετά από αυτό;» (σ.σ. μια τρομερή σφαγή) ρωτά ένας ήρωας στο Προς το Σαράντιον, και η κραυγή απόγνωσής του απηχεί σε ολόκληρη την ιστορία…

Το Τζαντ ουσιαστικά είναι ο θεός του ήλιου που δίνει ζωή σε όλα. Ταυτόχρονα, όμως, είναι και ο γιος του, ο Ελαδικός, που έκλεψε το άρμα του πατέρα του και το έφερε στους ανθρώπους, κάτι που πλήρωσε τελικά με τη ζωή του. Είναι επίσης η πίστη σε πολλά πράγματα που έχουν σχέση με τον ήλιο, αλλά και με το ταξίδι του θεού κάθε βράδυ για να πολεμήσει το σκοτάδι. Βλέπουμε λοιπόν πως ο Kay, αν και διαγράφει έναν ξεκάθαρο παραλληλισμό με το χριστιανισμό, δεν αναφέρεται μόνο σε αυτόν. Παίρνει στοιχεία από την ελληνική κι αιγυπτιακή μυθολογία και τελικά διαμορφώνει ένα βαθύ σύστημα αξιών, με τους δικούς του μάρτυρες (τα Ευλογημένα Θύματα), πολέμους, ιερά σύμβολα (τον ηλιακό δίσκο) αλλά και Ιερά Εξέταση.

Παράλληλα με το Τζαντ, υπάρχουν και άλλοι παραλληρισμοί με υπάρχουσες θρησκείες που έχουν ως σημεία αναφοράς τα ουράνια σώματα. Υπάρχουν οι πιστοί του Κιντάθ, οι οποίοι λατρεύουν τα δίδυμα φεγγάρια του κόσμου, σαν αδερφές και ισάξιες του Τζαντ, μια ευθεία αναφορά στην εβραική θρησκεία. Μεγαλύτερο ρόλο παίζει όμως η λατρεία των αστεριών στη θρησκεία του Ασάρ, μια άμεση αναφορά στο Ισλάμ και τον προφήτη του, τον Μωάμεθ. Η επιρροή της μελέτης του Κορανίου, των απαγορεύσεων αλλά και της αξιοθαύμαστης δυναμικής του είναι έκδηλη.

Η μαγεία που κρύβεται στις σκιές του κόσμου, στους ψιθύρους των νεκρών, στα κύματα της θάλασσας και στο θρόισμα των φύλλων είναι κατάλοιπο προηγούμενων θρησκειών, τότε που λατρεύονταν όχι μόνο τα ουράνια σώματα αλλά και η γη, που θρέφει με τα σπαρτά της και δέχεται μέσα της τους νεκρούς…

Η θρησκεία των Έρλινγκ, των βίαιων κατοίκων του βορρά, που αποτελούν την εκδοχή του Kay για τους τρομερούς θαλασσοπόρους επιδρομείς Βίκινγκς, είναι μια ζωντανή τέτοια περίπτωση αρχαίας λατρείας, που δε θάφτηκε (ακόμα) από την πίεση της εκκλησίας του Τζαντ.

Oι Έρλινγκ λατρεύουν τους θεούς της Βελανιδιάς και του Κεραυνού, στοιχεία δηλαδή της σκανδιναβικής μυθολογίας, με τις αντίστοιχες φιγούρες της Φρέγια, του Θωρ αλλά και των Νορν (της Μοίρας) να είναι παρούσες σε κάθε πτυχή της ζωής τους. Ξορκίζουν το κακό κάνοντας το σήμα του σφυριού και πιστεύουν στο «σιθρ», μια μορφή μαγείας την οποία όσοι την κατέχουν ζητούν υλικά ανταλλάγματα για την μάλλον απογοητευτική βοήθεια τους.

Για να νιώσετε λοιπόν κι εσείς τη γοητεία αυτού του ψευδοϊστορικού αλλά απόλυτα μαγευτικού κόσμου, δεν έχετε παρά να αναζητήσετε τα βιβλία του Kay στο site των εκδόσεων Anubis…